علت بیماری دو قطبی[همه چیز در مورد علائم، نحوه و دلایل به وجود آمدن ]

علت دقیق اختلال دو قطبی ناشناخته است. کارشناسان معتقدند تعدادی از عوامل وجود دارد که با هم کار می کنند تا احتمال ابتلای فرد به آن افزایش یابد. تصور می شود که این ها ترکیب پیچیده ای از عوامل فیزیکی، محیطی و اجتماعی هستند. در ادامه به توضیح در مورد این اختلال میپردازیم.

علائم بیماری دو قطبی

اختلال دو قطبی با نوسانات خلقی شدید مشخص می شود. این می تواند از اوج شدید (شیدایی) تا پایین ترین حد (افسردگی) متغیر باشد. دوره های شیدایی و افسردگی اغلب چند هفته یا چند ماه طول می کشد.

افسردگی دو قطبی

در طول دوره افسردگی، علائم شما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بیشتر اوقات احساس غمگینی، نا امیدی یا تحریک پذیری می کنید.
• کمبود انرژی
• مشکل در تمرکز و به خاطر سپردن چیز ها
• از دست دادن علاقه به فعالیت های روزمره
• احساس پوچی یا بی ارزشی
• احساس گناه و نا امیدی
• احساس بد بینی نسبت به همه چیز
• شک به خود
• هذیان گویی، داشتن توهم و تفکر آشفته یا غیر منطقی
• کمبود اشتها
• مشکل در خوابیدن
• زود بیدار شدن
• افکار خودکشی

شیدایی دو قطبی

فاز شیدایی اختلال دو قطبی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• احساس بسیار شادی یا خوشحالی بیش از حد
• خیلی سریع صحبت کردن
• احساس پر انرژی
• احساس خود مهم بودن
• احساس پر بودن از ایده های جدید عالی و داشتن برنامه های مهم
• به راحتی منحرف شدن
• به راحتی تحریک شدن
• حس خوابیدن نداشتن
• نخوردن

انجام کار هایی که اغلب پیامد های فاجعه ‌باری دارند، مانند صرف مبالغ هنگفت پول برای اقلام گران قیمت و گاهی غیر قابل ‌قبول، تصمیم گیری یا گفتن چیز هایی که دیگران آن را خطرناک یا مضر می دانند.

مطالب مرتبط: طول عمر بیماران دو قطبی

دلایل به وجود آمدن بیماری دو قطبی

در این قسمت به دلایلی که ممکن است باعث شود بیماری دو قطبی به وجود بیاید اشاره کرده ایم.

عدم تعادل شیمیایی در مغز

اعتقاد بر این است که اختلال دو قطبی نتیجه عدم تعادل شیمیایی در مغز است. مواد شیمیایی مسئول کنترل عملکرد مغز، انتقال دهنده های عصبی نامیده می شوند و شامل نورآدرنالین، سروتونین و دوپامین هستند. شواهدی وجود دارد مبنی بر این که اگر عدم تعادل در سطوح ۱ یا چند انتقال دهنده عصبی وجود داشته باشد، ممکن است فرد دچار برخی علائم اختلال دو قطبی شود.

به عنوان مثال، شواهدی وجود دارد که نشان می‌ دهد دوره ‌های شیدایی ممکن است زمانی رخ دهد که سطح نورآدرنالین خیلی زیاد است و دوره ‌های افسردگی ممکن است نتیجه پایین‌ شدن سطح نورآدرنالین باشد.

ژنتیک

همچنین تصور می شود که اختلال دو قطبی با ژنتیک مرتبط است، زیرا به نظر می رسد در خانواده ها وجود دارد. اعضای خانواده یک فرد مبتلا به اختلال دو قطبی بیشتر در معرض خطر ابتلا به آن هستند.

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به اختلال دو قطبی را افزایش دهند یا به عنوان محرک برای اولین دوره عمل کنند عبارتند از: داشتن یکی از بستگان درجه یک، مانند والدین یا خواهر و برادر مبتلا به اختلال دو قطبی، دوره های استرس زیاد، مانند مرگ یکی از عزیزان یا رویداد های آسیب زا دیگر، سوء مصرف مواد مخدر یا الکل.

اما هیچ ژن واحدی مسئول اختلال دو قطبی نیست. در عوض، تصور می شود تعدادی از عوامل ژنتیکی و محیطی به عنوان محرک عمل می کنند.

محرک ها

یک موقعیت استرس زا اغلب باعث بروز علائم اختلال دو قطبی می شود. نمونه هایی از محرک های استرس زا عبارتند از:

• فروپاشی یک رابطه
• سوء استفاده فیزیکی، جنسی یا عاطفی
• مرگ یکی از اعضای نزدیک خانواده یا یکی از عزیزان

این نوع رویداد های تغییر دهنده زندگی می توانند در هر زمانی از زندگی فرد را دچار اپیزود های افسردگی کنند.

اختلال دو قطبی همچنین ممکن است در موارد زیر ایجاد شود:

• بیماری جسمی
• اختلالات خواب
• مشکلات طاقت فرسا در زندگی روزمره، مانند مشکلات پول، کار یا روابط

آیا بیماری دو قطبی قابل درمان است؟

درمانی برای اختلال دو قطبی وجود ندارد، اما از طریق رفتار درمانی و ترکیب مناسب تثبیت ‌کننده ‌های خلق و خو و سایر دارو های دو قطبی، اکثر افراد مبتلا به اختلال دو قطبی می‌ توانند زندگی طبیعی و سازنده داشته باشند و بیماری را کنترل کنند.

درمان بیماری دو قطبی

هدف درمان اختلال دو قطبی کاهش شدت و تعداد دوره‌ های افسردگی و شیدایی است تا زندگی عادی تا حد امکان ممکن شود. اگر فردی تحت درمان قرار نگیرد، دوره های شیدایی مربوط به دو قطبی می تواند بین ۳ تا ۶ ماه طول بکشد.

دوره ‌های افسردگی بیشتر طول می ‌کشد، اغلب ۶ تا ۱۲ ماه، اما با درمان موثر، اپیزود ها معمولا در عرض حدود ۳ ماه بهبود می یابند. اکثر افراد مبتلا به اختلال دو قطبی را می توان با استفاده از ترکیبی از درمان های مختلف درمان کرد.

این موارد می تواند شامل ۱ یا بیشتر از موارد زیر باشد:

• دارویی برای درمان علائم اصلی افسردگی و شیدایی در صورت وقوع
• یادگیری تشخیص محرک ها و نشانه های یک دوره افسردگی یا شیدایی
• درمان روان‌ شناختی، مانند درمان ‌های گفتاری که به شما کمک می ‌کند با افسردگی مقابله کنید.
• توصیه های سبک زندگی مانند: انجام ورزش منظم، برنامه ریزی فعالیت هایی که از آن ها لذت می برید و به شما احساس موفقیت می دهد و توصیه هایی در مورد بهبود رژیم غذایی و خواب بیشتر.

اکثر افراد مبتلا به اختلال دو قطبی می توانند بیشتر درمان خود را بدون نیاز به بستری در بیمارستان دریافت کنند. اما اگر علائم شما شدید باشد یا تحت درمان هستید، ممکن است نیاز به درمان بیمارستانی باشد، زیرا خطر آسیب رساندن به خود یا آسیب رساندن به دیگران وجود دارد.

مطالب مرتبط: فواید بیماری دو قطبی

نقش ژنتیک در بروز بیماری دو قطبی

تحقیقات علمی نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین علل بیماری دو قطبی، عوامل ژنتیکی هستند. افرادی که در خانواده خود سابقه ابتلا به این اختلال را دارند، نسبت به دیگران بیشتر در معرض خطر قرار می‌گیرند. ژن‌های مرتبط با انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز می‌توانند نقش مستقیمی در این زمینه ایفا کنند و احتمال ابتلا را افزایش دهند. البته صرف داشتن یک ژن یا سابقه خانوادگی کافی نیست و ژنتیک تنها بستری است که زمینه را برای بروز این بیماری فراهم می‌سازد.

از سوی دیگر، مطالعات دوقلوها نشان داده است که در میان دوقلوهای همسان، احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی به مراتب بیشتر از دوقلوهای غیرهمسان است. این مسئله نشان‌دهنده تأثیر قوی وراثت است. با این حال، محققان تأکید دارند که ژنتیک تنها بخشی از ماجرا است و برای بروز کامل علائم، نیاز به دخالت عوامل محیطی و روانی نیز وجود دارد.

تأثیر تغییرات شیمیایی مغز بر بیماری دو قطبی

عملکرد مغز در بروز اختلال دوقطبی نقش مهمی دارد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عدم تعادل در سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین، سروتونین و نورآدرنالین می‌تواند در نوسانات خلقی نقش کلیدی ایفا کند. وقتی این مواد شیمیایی دچار تغییر می‌شوند، فرد ممکن است از حالت شیدایی به حالت افسردگی و بالعکس حرکت کند.

تغییرات ساختاری مغز نیز در این بیماری مورد توجه قرار گرفته‌اند. مطالعات تصویربرداری نشان داده‌اند که بخش‌هایی از مغز مانند قشر پیش‌پیشانی و آمیگدالا در بیماران دوقطبی عملکردی متفاوت نسبت به افراد سالم دارند. این نواحی نقش مهمی در کنترل هیجانات و تصمیم‌گیری دارند و هرگونه اختلال در عملکرد آن‌ها می‌تواند به شدت علائم بیماری را تحت تأثیر قرار دهد.

ارتباط هورمون‌ها با اختلال دوقطبی

هورمون‌ها در کنترل احساسات و رفتار نقش حیاتی دارند. در برخی موارد مشاهده شده است که تغییرات هورمونی می‌تواند به بروز یا تشدید اختلال دوقطبی منجر شود. به‌ویژه تغییرات هورمونی در دوران بلوغ، بارداری یا یائسگی می‌توانند زمینه‌ساز نوسانات شدید خلقی شوند.

همچنین، اختلال در ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول، که به عنوان هورمون استرس شناخته می‌شود، می‌تواند چرخه بیماری را پیچیده‌تر کند. زمانی که سطح کورتیزول در بدن بیش از حد بالا می‌رود، فرد به‌طور مداوم در معرض استرس درونی قرار می‌گیرد و این موضوع شدت نوسانات خلقی را افزایش می‌دهد.

عوامل محیطی و سبک زندگی در شکل‌گیری اختلال دوقطبی

سبک زندگی فردی می‌تواند در شکل‌گیری یا تشدید بیماری دو قطبی نقش چشمگیری داشته باشد. کمبود خواب، تغذیه نامناسب، بی‌نظمی در فعالیت‌های روزانه و نداشتن یک روال مشخص می‌تواند باعث شود علائم بیماری سریع‌تر نمایان شوند. به همین دلیل، افرادی که از این بیماری رنج می‌برند، معمولا با تغییر در سبک زندگی خود می‌توانند کنترل بهتری بر علائم داشته باشند.

عوامل محیطی مانند شرایط زندگی در شهرهای پرتنش یا تجربه رویدادهای دشوار اجتماعی نیز در بروز اختلال نقش دارند. قرار گرفتن در محیطی پر از فشارهای اقتصادی، رقابت شدید یا نبود حمایت‌های اجتماعی، خطر ابتلا یا شدت یافتن علائم دوقطبی را افزایش می‌دهد.

نقش استرس‌های شدید و وقایع زندگی در ابتلا به دو قطبی

استرس‌های شدید زندگی می‌توانند عاملی مهم در شروع علائم بیماری دوقطبی باشند. وقایعی همچون از دست دادن یکی از عزیزان، شکست‌های عاطفی یا فشارهای شغلی می‌توانند نقطه شروع علائم بیماری باشند، به‌ویژه اگر فرد از نظر ژنتیکی یا بیولوژیکی مستعد ابتلا باشد.

وقتی فردی تحت فشار روحی شدید قرار می‌گیرد، سیستم عصبی و هورمونی بدن او دچار تغییرات جدی می‌شود. این تغییرات می‌توانند چرخه طبیعی تنظیم خلق و خو را مختل کنند و نوسانات شدید خلقی را به همراه بیاورند. در بسیاری از بیماران گزارش شده که نخستین دوره بیماری پس از یک رویداد پرتنش زندگی رخ داده است.

تأثیر مصرف مواد مخدر و الکل بر ایجاد اختلال دوقطبی

مصرف مواد مخدر و الکل یکی از عواملی است که هم می‌تواند باعث بروز علائم اختلال دوقطبی شود و هم در تشدید آن نقش داشته باشد. موادی مانند کوکائین و آمفتامین مستقیماً بر سطح دوپامین در مغز تأثیر می‌گذارند و باعث نوسانات شدید خلقی می‌شوند. همچنین، الکل می‌تواند تعادل شیمیایی مغز را بر هم بزند و علائم افسردگی و شیدایی را افزایش دهد.

نکته مهم این است که بسیاری از بیماران دوقطبی ممکن است برای رهایی از علائم به مصرف مواد مخدر یا الکل روی بیاورند، اما در واقع این کار به‌جای کاهش مشکلات، شدت بیماری را افزایش می‌دهد. این چرخه معیوب باعث می‌شود که درمان بیماری دشوارتر شود و فرد در معرض مشکلات بیشتری قرار بگیرد.

رابطه اختلالات خواب با بیماری دوقطبی

اختلالات خواب یکی از عوامل مهمی است که می‌تواند در بروز یا تشدید بیماری دو قطبی نقش داشته باشد. کمبود خواب یا خواب نامنظم می‌تواند موجب تغییرات جدی در خلق و خو شود. بسیاری از بیماران گزارش می‌دهند که آغاز دوره‌های شیدایی یا افسردگی پس از چند شب بی‌خوابی یا خواب ناکافی رخ داده است.

از سوی دیگر، خواب بیش از حد نیز می‌تواند نشانه‌ای از مرحله افسردگی در بیماران دوقطبی باشد. این چرخه معیوب باعث می‌شود که وضعیت بیمار پیچیده‌تر گردد. بنابراین متخصصان روانپزشکی همواره بر اهمیت تنظیم خواب و رعایت بهداشت خواب در بیماران دوقطبی تأکید دارند.

نقش مشکلات خانوادگی و روابط اجتماعی در تشدید دو قطبی

روابط اجتماعی و خانوادگی تأثیر عمیقی بر سلامت روان افراد دارند. محیط‌های خانوادگی پرتنش یا روابط ناسالم می‌توانند علائم بیماری دوقطبی را به شدت افزایش دهند. برای مثال، تجربه خشونت خانگی یا نبود حمایت عاطفی کافی از سوی خانواده می‌تواند فرد را در معرض دوره‌های شدید بیماری قرار دهد.

همچنین، روابط اجتماعی نامناسب مانند تنهایی، انزوا یا درگیری‌های مداوم با اطرافیان می‌توانند به عنوان عوامل محرک بیماری عمل کنند. در مقابل، افرادی که از یک شبکه حمایتی قوی برخوردارند، معمولاً بهتر می‌توانند با بیماری خود کنار بیایند و روند درمان مؤثرتری را تجربه کنند.

تأثیر بیماری‌های جسمی و شرایط پزشکی بر بروز دو قطبی

برخی بیماری‌های جسمی می‌توانند به‌طور غیرمستقیم در بروز یا تشدید اختلال دوقطبی مؤثر باشند. مشکلات غده تیروئید یکی از مهم‌ترین این عوامل است، زیرا اختلال در ترشح هورمون‌های تیروئیدی می‌تواند تغییرات شدیدی در خلق و خو ایجاد کند. همچنین، بیماری‌های عصبی یا عفونت‌های مغزی نیز می‌توانند در ایجاد علائم نقش داشته باشند.

از سوی دیگر، مصرف داروهای خاص برای درمان برخی بیماری‌های جسمی ممکن است عوارض جانبی روانی داشته باشد و علائم دوقطبی را تحریک کند. این موضوع نشان می‌دهد که تعامل میان جسم و روان بسیار پیچیده است و گاهی یک بیماری جسمی می‌تواند به تشدید مشکلات روانی منجر شود.

ترکیب عوامل مختلف و چندعاملی بودن علت بیماری دوقطبی

یکی از نکات کلیدی در درک بیماری دوقطبی این است که علت آن را نمی‌توان تنها به یک عامل محدود کرد. اغلب این بیماری نتیجه ترکیب عوامل مختلف ژنتیکی، شیمیایی، محیطی و روانی است. فردی که از نظر ژنتیکی مستعد است، ممکن است بدون قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی هرگز دچار علائم نشود، اما وقتی این عوامل با هم ترکیب می‌شوند، احتمال بروز بیماری بالا می‌رود.

همین چندعاملی بودن علت اختلال دوقطبی باعث شده است که درمان آن نیز نیازمند رویکردی جامع باشد. پزشکان تنها بر دارو تکیه نمی‌کنند، بلکه تغییر در سبک زندگی، روان‌درمانی و حمایت اجتماعی را نیز در نظر می‌گیرند. این ترکیب درمانی همانند علل بیماری، چندبعدی است و تنها از این راه می‌توان مدیریت موفقی بر اختلال داشت.

اختلال دو قطبی به انگلیسی

bipolar disorder در انگلیسی به معنی اختلال دو قطبی است.

درباره “علت بیماری دو قطبی” بیشتر بخوانید:

• عشق در بیماران دوقطبی

• طول عمر بیماران دوقطبی

• درمان اختلال دو قطبی

• علائم اختلال دو قطبی

• عاقبت بیماران دوقطبی

• تاثیر اختلال دو قطبی بر مغز

• تست اختلال دو قطبی

• فواید بیماری دو قطبی